Kategoria: Bez kategorii

W pracy z osobami starszymi często spotykamy się z postępującym ograniczeniem elastyczności, nie tylko tej fizycznej, ale również poznawczej i emocjonalnej. Proces ten nierozerwalnie wiąże się ze zjawiskiem sztywności, która osłabia tzw. inteligencję płynną.

Inteligencja płynna vs. skrystalizowana

Zrozumienie różnicy między tymi dwoma rodzajami inteligencji jest kluczem do efektywnego planowania zajęć z seniorami:

• Inteligencja płynna: To nasza wrodzona zdolność do szybkiego myślenia, sprawnego przetwarzania informacji i rozwiązywania zupełnie nowych problemów. To ona z wiekiem wykazuje tendencję spadkową.
• Inteligencja skrystalizowana: Obejmuje zgromadzoną wiedzę o świecie, zasób słownictwa i pojęcia. Co istotne, ta odmiana inteligencji wzrasta z wiekiem, stanowiąc solidny fundament dla programów aktywizujących.

Metafora „przycinania gałęzi”

Aby odmłodzić stare drzewo owocowe, konieczne jest przycięcie zastałych gałęzi – tylko to pobudza roślinę do wypuszczania młodych, silnych pędów. Choć pień i główne konary pozostają te same, to właśnie nowe pędy obficiej owocują i lepiej odżywiają całą roślinę.

Podobnie pracuje mózg seniora:

• Pułapka schematów: Pozostawanie w utartych nawykach pogłębia sztywność struktur neuronowych.
• Siła nowości: Każde nowe działanie, nauka języka, gra na instrumencie czy nawet prosta zmiana ręki podczas mycia zębów, stymuluje mózg do tworzenia nowych połączeń.

Rola kory przedczołowej w Spotkaniach z Ruchem

W metodach takich jak „Spotkania z Ruchem”, neuroplastyczność wspierana jest poprzez stawianie seniora przed wyzwaniami wymagającymi podejmowania decyzji. Przykładowo, gdy nie ma jednego narzuconego sposobu interpretacji zadania (np. pracy z kartą), każda decyzja uczestnika intensywnie angażuje korę przedczołową. To właśnie tam odbywają się procesy planowania i krytycznego myślenia.

Kluczowy sprzymierzeniec: Białko BDNF

Jednym z najważniejszych czynników warunkujących sprawność umysłową w starszym wieku jest białko BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor), zwane potocznie „nawozem dla mózgu”.

Dlaczego BDNF jest tak ważne?

Białko to pełni kluczową rolę w procesach pamięciowych. Jego powstawanie niesie ze sobą konkretne korzyści:

• Neurogeneza: Wspiera przetrwanie już istniejących neuronów i stymuluje powstawanie nowych.
• Synaptogeneza: Wzmacnia połączenia (synapsy) między komórkami nerwowymi, co bezpośrednio przekłada się na lepszą koncentrację i szybkość kojarzenia faktów.
• Ochrona przed neurodegeneracją: Wyższy poziom BDNF wykazuje działanie ochronne przeciwko zmianom prowadzącym do demencji.

Jak pobudzać wydzielanie „nawozu dla mózgu”?

Najskuteczniejszym sposobem na zwiększenie poziomu BDNF jest ruch. Regularna aktywność fizyczna, dostosowana do możliwości seniora, dosłownie „karmi” mózg, pozwalając mu na dłużej zachować elastyczność i zdolność do regeneracji. Dlatego w pracy z osobami starszymi tak ważne jest łączenie stymulacji intelektualnej (nowe zadania, narzędzia) z ruchem, który tworzy biologiczne warunki do nauki i zapamiętywania.

Może się wydawać, że nie ma nic bardziej naturalnego i podstawowego jak sposób odczuwania ciała. Jednak badania nad językiem i kognitywistyka pokazały, że są dwa główne sposoby w jakie uwaga i świadomość wchodzą w kontakt z ciałem.

Jedno podejście opiera się na traktowaniu ciała jako mechanizmu. Na nim opiera się medycyna, rehabilitacja, trening funkcjonalny. Fundamentem tego podejścia było dokonanie przez Kartezjusza oddzielenie ciała od umysłu psychiki.

Drugie podejście do ciała to traktowanie go jako organizm przeżywający doświadczenia, które mają wymiar psychofizyczny. Odczucia psychiczne przejawiają się przez ciało, a doznania fizyczne mają także wymiar psychiczny.

Pierwsze podejście ułatwia pracę nad efektywnością, ergonomią, sprawnością funkcji. Drugie podejście pogłębia kontakt z własnym organizmem i zwiększa świadomość sił działających na nasz organizm, którego psychika jest jedną z funkcji. To podejście łączy się z ekspresją traktowaną jako ujawnianie aktywności w reakcji na bodźce.

Podejście mechaniczne może prowadzić do pewnego „znieczulenia” na bodźce i informacje wymykające się prostym i jednoznacznym opisom. Pojęcie, które organizuje drugie podejście, to czucie. Zakłada ono, że nawet jeśli ruch wygląda tak samo, może nieść ze sobą zupełnie inne doznania i odczucia.

Pogłębiony kontakt z ciałem sprawia, że łatwiej zauważyć objawy i symptomy, zanim rozwiną się w poważne zakłócenia i choroby. Łatwiej jest także zorientować się, że nie służą nam jakiś substancje (potrawy), okoliczności, czy ludzie, zdarzenia. Umiejętność ucieleśnienia procesów psychicznych może skutkować większą świadomością tego, co nam gra w duszy, co sprawia, że czujemy się lepiej lub gorzej. Pomaga też znaleźć sposoby przetrwania, odzyskiwania sił w sytuacjach trudnych, których nie możemy szybko opuścić lub zmienić.

To zajęcia dla seniorów z użyciem kart inspirujących do ruchu. Zajęcia mogą być zarówno cykliczne, jak i pojedyncze z udziałem osoby prowadzącej. Osoby uczestniczące losują lub wybierają kartę i na jej podstawie tworzą ruch, który następnie jest powtarzany, rozbudowywany lub przekształcany przez innych w zależności od wariantu. Karty posiadają opis dotyczący charakteru, jakości ruchu oraz znak symbolizujący to znaczenie. Celem spotkań z ruchem jest wszechstronna aktywizacja na którą składa się: lista

• Przekładanie pojęć na ruch
• Zapamiętywanie symboli
• Zapamiętywanie swojego i cudzego ruchu
• Wchodzenie w interakcję pozawerbalne
• Pogłębienie kontaktu z ciałem poprzez wielokrotne powtarzanie ruchu lub sekwencji ruchowej
• Poczucia równowagi koordynacji i orientacji w przestrzeni

W wyniku testowania zostaną wyłonione najatrakcyjniejsze warianty użycia kart. Na ich podstawie powstają proste zasady użycia, scenariusze i materiały dla prowadzących.